Ter verantwoording

Mijn uitgangspunt bij het uitleggen van Bijbel en Koran is dat de Tenach of het Oude Testament het Eerste Testament is en altijd zal blijven. Het Nieuwe Testament (uit de eerste eeuw) kan alleen verantwoord verstaan en uitgelegd worden als midrasj [exegese/uitleg] op het zgn. Oude Testament: een joodse methode van uitleg. Op vergelijkbare wijze geldt dat ook van de Koran. Dat is een midrasj op zowel het Oude als Nieuwe Testament; respectievelijk in de Koran de Thora (Tawra) en het evangelie (Indjîl) genoemd. De Koran vat het zelf zo samen: Zoals het Evangelie (Indjîl) de Thora (Tawra) bevestigt zo is de Koran geopenbaard om zowel de Thora als het evangelie te bevestigen. 

 

Deze methode heb ik uiteengezet en gevolgd in mijn eerste boek op dit terrein: Thora, Evangelie en Koran. 3 boeken, 2 steden, 1 verhaal (2010 twee drukken).The Torah, the Gospel and the Quran. Three Books, Two Cities, One Tale, (2013). In Arabic in 2014 and Persian in 2018).

Dezelfde methode werd gebruikt in een tweede boek: ’t Is een vreemdeling zeker. Gastvriendschap tussen joden, christenen en moslims. (2015). A Stranger is Calling. Jews, Christians and Muslims as Fellow travelers. (2017). 

Een grondige kennis van het Hebreeuws, Grieks en Arabisch is daarbij een conditio sine qua non. Met name de Koran dient vaak hertaald te worden. 

 

Het onderhavige boek volgt dezelfde weg en is gericht op de vraag wat in de drie boeken onder apocalyptiek verstaan wordt. Er blijkt in de hele geschiedenis tot in de moderne tijd toe sprake te zijn van een vrij algemeen verbreid en fundamenteel misverstaan van de werkelijke boodschap. Apocalyptiek betekent namelijk niet het aankondigen of voorspellen hoe de wereld op een gewelddadige wijze op zijn einde loopt. De uitdrukking betekent letterlijk: onthulling, ontsluiering, openbaring, aan het licht brengen wat er gebeurde in het verleden én wat nog steeds geschiedt de hele geschiedenis door tot op de dag van vandaag. Wat met name wordt geopenbaard is: wat en wie in het verleden en in het heden verantwoordelijk zijn in de wereld voor het onrecht en geweld.

 

De structuur van het boek:

Het boek Daniël uit de tweede eeuw vC is het apocalyptische boek bij uitstek. Daniel is het laatste boek van de Griekse vertaling van het Oude Testament, die in Alexandrië werd gemaakt, bekend als de vertaling van de zeventig, de Septuagint. Na het Helleniseren van het Midden Oosten door Alexander de Grote was er onder de joden die in de diaspora leefden behoefte ontstaan aan een Griekse vertaling. 

Het laatste Bijbelboek, de Openbaring van Johannes, heet Apocalyps waar de term apocalyptiek vandaan komt. 

De laatste drie en dertig hoofdstukken van de Koran worden wel de ‘Koranische Apocalyps’ genoemd. 

 

Dé ontdekking bij mijn studie van de bronnen is hoezeer dé trait d’union tussen de drie boeken juist die apocalyptiek is! Samenvattend in Bijbelse termen wordt drie kwaden geopenbaard (apocalypsis), aan de kaak gesteld:  de vernielingsmacht (Moloch); de geldmacht (Mammon) en de macht van de leugen.

 

In het boek worden in de eerste hoofdstukken de historische context geschetst van de opkomst van de apocalyptiek. Daarna volgt de visie van Maarten Luther en zijn m.i onjuiste Bijbeluitleg, die dominant is tot in de huidige tijd. Daarna volgt mijn uitleg van de apocalyptische boeken Ezechiël en Daniël en de stemmen van Jezus en Paulus. Het boek besluit met het ontkrachten van de visie dat wraak de essentie zou zijn van Thora, Evangelie en Koran. In tegendeel, het gaat om het weer ‘goed’ maken. 

Hieronder gaan wij nader in op de inhoud van de hoofdstukken.

 

Zowel door de joden, de christenen als de moslims werd de zevende eeuw – toen het optreden van de profeet Mohammed plaatsvond – als een apocalyptische tijd beschouwd. Vandaar dat het boek eerst stil staat bij de profeet Mohammed en de ‘beweging van gelovigen’ die hij leidde. Hoe verhield hij zich tot de joden, en hoe verstond hij de betekenis van Jeruzalem en het heilige land? 

Het is belangrijk op de nauwe parallel te letten tussen Mohammed en Paulus. Beiden waren ‘apostelen’ , gezondenen, beiden maakten een ‘hemelreis’. (I)

 

Vervolgens komen de christenen van de Orient ter sprake, met name de Syrisch Orthodoxen en hun apocalyptische geschriften, waarin de komst van deze nieuwe ‘godsdienst’, de Islam, werd uitgelegd. Daarnaast en daartegenover staat het optreden van de Byzantijnse christelijke machthebber, met name keizer Heraclius wiens heerschappij begon in hetzelfde jaar 610, waarin Mohammeds optreden als profeet in Mekka een aanvang nam. Van zowel joodse, christelijke als moslim zijde is in die zevende eeuw sprake van apocalyptisch denken. (II)

 

Dan wordt aandacht besteed aan Maarten Luther (1483- 1546) omdat zijn ‘theologie’ geheel door de apocalyptiek wordt beheerst. Hij leefde in een tijd dat Europa, ook Duitsland, door de Turken en ‘de religie van de Turken’, zoals hij de Islam noemde, werd bedreigd. ‘De vijand rukt vast aan. Met opgestoken vaan. Hij draagt zijn rusting nog. Van gruwel en bedrog’, uit het Luther-lied zou op de Turken slaan. De Turkse sultan stond in 1529 voor de poorten van Wenen. Ook aan Turkse zijde werd apocalyptisch gedacht.

Luthers werk heeft een ongelooflijke sterke invloed gekregen en is exemplarisch voor een anti-joodse en anti-moslimse benadering.

Zijn apocalyptische uitleg, gegrond onder andere op het boek Daniël, is karakteristiek voor een ‘christelijke’ visie voor en na hem, welke ik impliciet en expliciet in de rest van het boek wil ontkrachten. (III)  

 

In het vervolg is de focus gericht op de apocalyptische lezing van de drie boeken. Om  te beginnen wie Gog en Magog zijn die genoemd worden in het boek Ezechiël – aangehaald zowel in het Nieuwe Testament als de Koran. Verstaan in de context van het hele boek Ezechiël blijkt dat het over iets totaal anders gaat dat wat de eeuwen door daarover gezegd is en tot in onze tijd toe wordt herhaald. Ook aan moslim zijde. President Bush meende in 2003 serieus Gog en Magog te gaan bestrijden in Irak. In de uitleg van ISIS worden de joden (de staat Israël) en de (westerse) christenen met Gog en Magog geïdentificeerd.

 

Vervolgens komt aan de orde het boek Daniël, waarop tussen de twee en drie honderd zinspelingen gemaakt worden in de Apocalyps van Johannes. Zowel in Turkije als in Iran worden plaatsen aangewezen – en vereerd- waar Daniël begraven zou liggen. Bij de moslim verovering van Perzië werd Daniëls graf gevonden en ook zijn boek!

In de kern draait het in het boek Daniël om tweeërlei visioenen en wel die van de machthebbers (koning Nebukadnezzar, de verwoester van Jeruzalem én de tempel) en de dromen van de balling (Daniël). Voorts gaat het om tweeërlei opvoedingen (paidaia: is de Griekse term daarvoor): de opvoeding door de heerser(s) of de scholing in het leerhuis van de Thora. Daniël had beide leerscholen doorlopen. De Thora betekent de weg die God wijst in de vorm van de tien geboden, het best te vertalen met de tien wegwijzers.

 

Dan wordt over Jezus gesproken. Drie apocalyptische momenten kunnen worden genoemd in het oudste evangelie, dat van Marcus: Gods stem die klinkt bij Jezus’ doop door Johannes de Doper; de stem van God die klinkt bij de verheerlijking op de berg tijdens de ontmoeting met Mozes en Elia. Het derde apocalyptische moment is de kruisiging!

Het verstaan van Jezus leven en werk binnen het christendom van met name Europa en het Westen is in sterke mate beheerst door wat ooit ‘de zondeval van het Christendom’ is genoemd: de rol die Constantijn de Grote speelde en de uitleg die sindsdien van het kruis werd gegeven (in hoc signo vinces). Het gaat dan met name hoe onder het kruis totaal iets anders verstaan wordt dan waarover het Nieuwe Testament, zowel Paulus als de evangelisten, het hebben.   

 

De apostel Paulus – wel dé apocalypticus genoemd- kun je als dé tegenpool beschouwen van ‘Alexander de Grote’, de verwoestende veroveraar van bijna de hele wereld. Juist in zijn tijd ontstaat van joodse zijde de apocalyptiek! Paulus ontvangt nota bene in Troje een visioen van een ‘Macedonische man’ die hem roept: ‘Kom over en help ons’. Op dezelfde plaats waar ooit Alexander – bekend als de Macedonische man bij uitstek! – zijn beruchte oversteek maakte naar Azië om de wereld te veroveren, op juist die plaats stak Paulus, zij het in omgekeerde richting, over om ook naar het einde van de aarde te gaan, zij het met een boodschap die totaal anders was.  

 

Tenslotte zal de gedachte als zou het met name in het Oude Testament en de Koran steeds maar over geweld gaan gedeconstrueerd worden. Dat is een totaal verkeerd verstaan én ook verkeerd vertalen van de grondwoorden, die in de meeste vertalingen met wreken en wraak worden weergegeven. Het woord, dat in het Hebreeuws en Arabisch dezelfde stam heeft, betekent in werkelijkheid: hoe God alles weer goed zal maken. Het gaat, om te beginnen in het Eerste Testament, niet om hoe God met geweld een einde maakt of zal aan de wereld: maar hoe Hij een definitief einde maakt aan alle geweld! 

Wil je ‘De laatste dingen’ (de eschatologie) echt goed leren verstaan dan moet je beseffen dat die nooit losgemaakt mogen worden van ‘de eerste dingen’ (de protologie).